คอร์ติซอลพุ่งสูง อาจไม่ได้มาจาก ‘ความเครียด’ อย่างเดียว
คอร์ติซอลพุ่งสูงไม่ได้มาจาก ‘ความเครียด’ อย่างเดียว
เจาะลึกสาเหตุและวิธีดูแลสุขภาพฉบับเข้าใจง่าย
หลายคนพอได้ยินคำว่า “คอร์ติซอล” (Cortisol) ก็มักจะนึกถึง “ฮอร์โมนแห่งความเครียด” เป็นอย่างแรก แต่จริง ๆ แล้ว ฮอร์โมนตัวนี้มีอะไรซับซ้อนกว่านั้น
วันนี้เราจะพาไปเจาะลึก อะไรบ้างที่เป็นตัวการทำใหระดับคอร์ติซอลในร่างกายเราพุ่งสูงผิดปกติ และเราจะรับมือกับมันได้อย่างไร
คอร์ติซอล คืออะไร?
"คอร์ติซอล" คือ ฮอร์โมนที่ผลิตจากต่อมหมวกไต หน้าที่หลักไม่ใช่แค่ทำให้เราเครียด แต่มันคือ “ฮอร์โมนรักษาชีวิต” ที่ช่วยควบคุมระบบต่างๆ ในร่างกาย
- ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด
- ลดการอักเสบ
- ควบคุมระบบเผาผลาญ
- ช่วยให้ร่างกายตื่นตัวในตอนเช้าและค่อย ๆ ลดลงเพื่อให้เราหลับในตอนกลางคืน
โดยปกติระดับคอร์ติซอลจะขึ้น ๆ ลง ๆ ตามธรรมชาติ แต่ถ้ามัน “สูงค้าง” เป็นเวลานาน นี่แหละคือปัญหา ซึ่งอาการที่พบบ่อยได้แก่
- น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น (โดยเฉพาะบริเวณหน้าท้อง)
- หน้าบวมกลม
- ความดันโลหิตสูง
- กล้ามเนื้ออ่อนแรง
- อารมณ์แปรปรวน
5 สาเหตุที่ทำให้คอร์ติซอลสูง
แม้ความเครียดจะเป็นสาเหตุหลัก แต่ยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่คุณอาจนึกไม่ถึง ...
- ปัญหาที่ต่อมใต้สมองหรือต่อมหมวกไตเนื้องอกขนาดเล็ก (ที่ไม่ใช่เนื้อร้าย) ในบริเวณเหล่านี้สามารถสั่งให้ร่างกายผลิตคอร์ติซอลออกมามากเกินความจำเป็น
- การใช้ยารักษาโรคข้ออักเสบ หอบหืด หรือโรคลูปัส (SLE) มักมีส่วนผสมของกลูโคคอร์ติคอยด์ ซึ่งถ้าใช้ในปริมาณสูงหรือติดต่อกันนาน ๆ จะทำให้ระดับคอร์ติซอลพุ่งสูงได้
- ความเครียดทางกาย เช่น การเจ็บป่วยรุนแรง การผ่าตัด หรือแม้แต่การออกกำลังกายที่หนักเกินไป
- พักผ่อนไม่เพียงพอ อดนอนหรือวงจรการนอนที่ผิดปกติ ส่งผลโดยตรงต่อการหลั่งคอร์ติซอล
- การบริโภคน้ำตาลและคาเฟอีนในปริมาณที่มากเกินไป กระตุ้นให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนนี้มากขึ้น
วิธีปรับสมดุลคอร์ติซอลให้กลับมาเป็นปกติ
- เน้นอาหารที่มีกากใยสูง โปรตีนจากพืช และอาหารที่มีโอเมก้า-3 เพื่อช่วยลดการอักเสบ
- พยายามเข้านอนและตื่นให้ตรงเวลา เพื่อจัดระเบียบนาฬิกาชีวิต
- ออกกำลังกายแต่พอดี เช่น การเดินเร็ว โยคะ หรือการออกกำลังกายระดับปานกลาง ช่วยลดคอร์ติซอลได้ดีกว่าการหักโหม
- การทำสมาธิ หรือการฝึกหายใจลึก ๆ เป็นวิธีที่วิทยาศาสตร์รับรองว่าลดฮอร์โมนเครียดได้ทันที
ความเครียดเป็นเพียงส่วนหนึ่งของสมดุลฮอร์โมนคอร์ติซอลเท่านั้น การดูแลระดับคอร์ติซอลให้สมดุลคือการดูแลแบบองค์รวม ทั้งเรื่องอาหาร การนอน และการสังเกตความผิดปกติของร่างกาย
ที่มา: Stress just one factor in high cortisol levels | UCLA Health
