การรักษามะเร็งไม่ว่าจะเป็นการเคมีบำบัด (คีโม) การฉายแสง หรือการกลืนแร่ แม้จะเป็นขั้นตอนสำคัญในการทำลายเซลล์มะเร็ง แต่ในขณะเดียวกันก็หลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะส่งผลกระทบต่อเซลล์ปกติที่เจริญเติบโตเร็วในร่างกาย ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่า ผู้ป่วยส่วนใหญ่ต้องเผชิญกับภาวะแทรกซ้อนและความเปลี่ยนแปลงของร่างกายในระหว่างการรักษาและช่วงพักฟื้น อาทิ

ตามคำแนะนำด้านโภชนาการสำหรับผู้ป่วยระบุว่า ผู้ป่วยที่กำลังรับเคมีบำบัดหรือฉายแสง มีความต้องการโปรตีนสูงกว่าคนปกติ เพื่อนำไปใช้ซ่อมแซมเนื้อเยื่อ เสริมสร้างมวลกล้ามเนื้อ และช่วยเพิ่มระดับเม็ดเลือด ให้กลับมาอยู่ในเกณฑ์ปกติ พร้อมสำหรับการรักษาในรอบถัดไป

สำหรับผู้ป่วยที่มีแผลในปาก เบื่ออาหาร หรือกลืนลำบาก แพทย์มักแนะนำให้ปรับอาหารเป็นอาหารที่มีเนื้อสัมผัสเนียนนุ่ม กลืนง่าย ย่อยง่าย และสบายท้อง เพื่อลดการระคายเคืองในช่องปาก แต่ต้องมั่นใจว่าได้รับพลังงาน สารอาหาร และโปรตีนที่ครบถ้วนในปริมาณที่เหมาะสม

การที่ผู้ป่วยมะเร็งเกิดภาวะทรุดหนัก ทานอาหารไม่ได้ ร่างกายอ่อนแอ และเบื่ออาหารอย่างรุนแรงในระหว่างการรักษา เป็นสัญญาณอันตรายขั้นวิกฤตที่เรียกว่า "ภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยมะเร็ง" หรืออาจรุนแรงถึงขั้นอยู่ใน "ภาวะผอมแห้งแรงน้อยจากมะเร็ง" ซึ่งส่งผลกระทบร้ายแรงโดยตรงทั้งต่อตัวผู้ป่วยเองและแผนการรักษาของแพทย์

หากผู้ป่วยอยู่ในสภาวะนี้ ห้ามฝืนบังคับให้เคี้ยวอาหารคำโตๆ เพราะจะยิ่งกระตุ้นให้อาเจียนและทรมาน แต่ควรปฏิบัติดังนี้:

1. แจ้งแพทย์ผู้รักษาทันที: แพทย์อาจพิจารณาให้ยาเพิ่มความอยากอาหาร ยาแก้อาเจียนกลุ่มประสิทธิภาพสูง หรือให้สารอาหารทดแทนทางสายยาง/ทางหลอดเลือดดำ (น้ำเกลือผสมสารอาหาร) เพื่อประคองร่างกายให้ผ่านช่วงวิกฤต

2. ปรับเป็นอาหารเหลวข้น มื้อย่อย ๆ: ให้ทานอาหารอ่อน เหลว ข้น เช่น โจ๊กปั่นผสมไข่หรือเนื้อปลา แบ่งเป็นมื้อเล็กมาก ๆ วันละ 6-8 มื้อ (ทานทีละ 2-3 คำเมื่อไหว)

อย่าปล่อยให้ภาวะเบื่ออาหาร ขาดโปรตีน หรืออาการกลืนยากมาเป็นอุปสรรคในการดูแลสุขภาพช่วงพักฟื้น เลือกสูตรที่เหมาะกับคุณเพื่อช่วยให้ร่างกายแข็งแรงและพร้อมสู้ต่อในทุก ๆ วัน

แหล่งอ้างอิงข้อมูล (References)

1. American Cancer Society. (2020). Managing eating problems caused by cancer treatment. https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/side-effects/eating-problems.html
2. Arends, J., Bachmann, P., Baracos, V., Barthelemy, N., Bertz, H., Bozzetti, F., Fearon, K., Hütterer, E., Isenring, E., Kaasa, S., Krznaric, Z., Laird, B., Larsson, M., Laviano, A., Mühlebach, S., Muscaritoli, M., Oldervoll, L., Ravasco, P., Preiser, J. C., … Bischoff, S. C. (2017). ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition, 36(1), 11–48. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2016.07.015
3. Cederholm, T., Barazzoni, R., Austin, P., Ballmer, P., Biolo, G., Bischoff, S. C., Compher, C., Correia, I., Higashiguchi, T., Holst, M., Jensen, G. L., Malone, A., Muscaritoli, M., Nyulasi, I., Pirlich, M., Rothenberg, E., Schindler, K., Schneider, S. M., de van der Schueren, M. A., … Singer, P. (2017). ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition. Clinical Nutrition, 36(1), 49–64. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2016.09.004
4. International Dysphagia Diet Standardisation Initiative. (2019). Complete IDDSI framework detailed definitions. https://iddsi.org/framework/
5. National Cancer Institute. (2023). Nutrition in cancer care (PDQ®)–Health professional version. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss/nutrition-hp-pdq
6. Peterson, D. E., Boers-Doets, C. B., Bensadoun, R. J., & Herrstedt, J. (2015). Management of oral and gastrointestinal mucositis: ESMO Clinical Practice Guidelines. Annals of Oncology, 26(Suppl 5), v139–v151. https://doi.org/10.1093/annonc/mdv202